Сибирийн бэлэг: сэрээ цэцэг

Байгалиас ерөөл хүртсэн ургамал хүний бие болон сэтгэлийн хүчийг бэхжүүлэх эх үүсвэр болдог тухай бүлэг...

Бид та бүхэнтэйгээ хамт өргөн уудам Сибирээр аялсаар, түүний өвс ургамлыг танин мэдсээр байна. Өнөөдөр сэрээ цэцгийн талаар ярилцана. Зуны цагт тэр нарны гэрлийн өчүүхэн хэлтэрхий мэт алтан шар цэцэгсээ дэлгэн, харцыг ч, сэтгэлийг ч татдаг. Гэвч сэрээ цэцэг нь зүгээр нэг бэлчээрийн гоёл биш ээ: олон төрлийн эмчилгээний шинж чанартай тул түүнийг зөгийнүүд ч, эмийн ургамлын мэдлэгтнүүд ч өндрөөр үнэлдэг.

Сэрээ цэцгийг нартай холбосон хэд хэдэн домог бий. Эрт цагт гэрийн ойролцоо ургасан сэрээ цэцэг нь гэр бүлд дулаан уур амьсгал, эд баялаг, аз жаргалыг авчирдаг гэж үздэг байжээ.

Байгалийн амьд алт

Сэрээ цэцэг (лат. Melilótus) – шошлог ургамлын овогт хамаарах, 1–1,5 м хүртэл өндөр, салаалсан үндэстэй өвслөг ургамал. Сэрээ цэцгийн навч нь жижиг, хос өдлөг хэлбэртэй, иш нь босоо ургасан бөгөөд олон салаатай байдаг. Жижигхэн цэцгүүд нь урт, нарийхан, олон цэцэгтэй сийрэг багцаар унжиж ургадаг, шар эсвэл цагаан өнгөтэй байдаг. Энэ ургамал нарлаг газар, чийглэг хөрсийг илүүд үздэг бөгөөд замын дагуу, хоосон талбайд, орхигдсон газарт, карьерт ургадаг.

Сибирьт сэрээ цэцгийн цагаан болон эмийн гэсэн хоёр төрөл тархсан байдаг. Цагаан сэрээ цэцэг нь зөөлөн үнэртэй, том цагаан цэцэгтэй бөгөөд хөдөө аж ахуйд ч, анагаах ухаанд ч ашиглагддаг. Эмийн сэрээ цэцэг нь баялаг үнэртэй шар цэцэгтэй бөгөөд төрөл бүрийн өвчнийг эмчлэхэд идэвхтэй ашиглагддаг.

Сэрээ цэцгийн латин нэр Melilótus бөгөөд «зөөгийн балт тэжээлийн ургамал» гэж орчуулж болно. Үнэхээр ч сэрээ цэцэг нь хамгийн алдартай зөгийн бал өгдөг ургамлуудын нэг юм. Учир нь энэ ургамал урт хугацаанд (2 сар хүртэл) цэцэглэдэг бөгөөд хадаж авсанаас хойш дахин цэцэглэдэг тул зөгийнүүд их үнэлдэг. Зөгийчдийн хэлснээр, сэрээ цэцэг ургасан нэг га газраас 300 кг хүртэл гайхалтай бал цуглуулж болно! Өнгөөрөө бас ялгаатай: эмийн сэрээ цэцэг нь цайвар алтан шар, бараг тунгалаг бал өгдөг бол цагаан нь цагаан бал гаргадаг. Энэ ургамлыг тэжээлийн ургамал болгон ашигладаг бөгөөд хөрсийг баяжуулахад ч хэрэглэдэг: үндсэн дээр байрлах жижиг бөмбөлгүүд нь азот тогтоогч бактери агуулж, хөрсийг амин чухал азотоор баяжуулдаг.

Орос нэр «донник» нь «донная» гэдэг үгнээс гаралтай (хэрх өвчний эртний нэр) бөгөөд энэ нь ургамал эмийн шинж чанартай гэдгийг заадаг.

Талын домч: сэрээ цэцгийн нууцлаг хүч чадал

Сэрээ цэцгийг анагаах увдистай гэж эртний Грект ч бичиж байсан бөгөөд одоо энэхүү ургамлын ашигтай шинж чанарыг шинжлэх ухаанч анагаах ухаанд ч хүлээн зөвшөөрдөг болсон. Эмийн сэрээ цэцгийг шүүс, ханд, цай бэлтгэхэд ашигладаг бөгөөд зүрх-судасны, амьсгалын, дотоод шүүрлийн, шээс бэлгийн замын тогтолцоо болон ходоод, гэдэсний замын өвчнийг эмчлэхэд хэрэглэдэг.

Сэрээ цэцгийн үндсэн идэвхтэй бодис бол кумарин юм. Түүний гол шинж чанар нь цусыг шингэлж, бүлэн үүсэхээс сэргийлэх бөгөөд энэ нь бичил судасны эргэлт ба эд эсийн тэжээлийг ихээхэн сайжруулдаг. Тэрээр мөн титэм судсыг тэлэх үйлчилгээтэй тул зүрх-судасны тогтолцоонд их ашигтай. Үрэвслийн эсрэг, агшилтыг намдаах ба бактерийн эсрэг үр дүнтэй бэлдмэл.

Ийм найрлагатай учир сэрээ цэцэг нь мэдрэлийн болон зүрх-судасны тогтолцоонд эерэг нөлөө үзүүлж, цусны даралтыг хэвийн болгодог, тархины цусан хангамжийг идэвхжүүлдэг, ой санамжийг сайжруулж, анхаарал төвлөрөлтийг нэмэгдүүлдэг, үрэвслийн шинж тэмдгийг багасгадаг. Сэрээ цэцгийн навчинд болон цэцэгт нь идлэг бодис, цимарин гликозид, кумарийн хүчил, дикумарол, мелилотин, холин, аллантоин, С, Е аминдэм, каротин, эфирийн тос, салслаг бодис агуулагддаг.

Өнөөдөр сэрээ цэцгийг төрөл бүрийн өвчнийг эмчлэхэд ашигладаг:

• нойргүйдлийн үед тайвшруулах бэлдмэлийн хувьд;
• толгой таллаж өвдөх, зүрхний шигдээс ба судасны хана хатуурахад агшилт намдаах бэлдмэлийн хувьд;
• амьсгалын замын үрэвсэлт өвчний үед;
• үе мөч ба булчин өвдөхөд;
• венийн судас бүдүүрэхэд;
• арьс ба зөөлөн эдийн үрэвсэлт үйл явцад.

Сибирийн олон ургамалтай адил цагаан сэрээ цэцгийн хандыг хүмүүсийн дуртай, өргөн хэрэглээний домогт «Корень» бальзамын найрлагад оруулсан байдаг.

Ургамлын идэвхтэй бодисуудаар баяжуулсан иж бүрдлийг агуулсан бальзам нь тавгүй мэдрэмжийг багасгах, агшилтыг намдаах, булчингийн хэт ачааллыг бууруулах, биеийн ачааллаас үүссэн ядаргааг арилгах, хүчтэй үрэвслийн эсрэг шинж чанартай.

Та гайхамшигт сэрээ цэцэг нь ийм олон төрлийн ашигтай шинж чанартай гэдгийг мэдэж байсан уу?